NBA mở rộng sang châu Âu: Định giá 500 triệu tới 1 tỷ USD và giới hạn của các câu lạc bộ hiện hữu

Jordi Bertomeu đã ngồi ở ghế điều hành EuroLeague đúng hai mươi năm trước khi rời vị trí. Khi được hỏi về đề xuất mở rộng của NBA sang châu Âu, với mức phí gia nhập nằm trong khoảng 500 triệu tới 1 tỷ USD, cựu CEO này trả lời thẳng: mức định giá đó không khớp với thực tế bóng rổ châu Âu. Ông nói tiếp rằng nếu mức ấy trở thành chuẩn, phần lớn chủ sở hữu câu lạc bộ hiện tại sẽ bị thay thế gần như toàn bộ, nhường chỗ cho các nhà đầu tư bên ngoài.

Một câu trả lời, ba tầng hệ quả: giá trị của một suất tham dự, quyền sở hữu của các câu lạc bộ, và bản sắc của cả một nền bóng rổ. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các thương vụ của tôi tại châu Âu và Nhật Bản, đây là dạng tin tức mà số liệu quan trọng hơn mọi lời bình luận. "Thị trường chuyển nhượng là sân chơi của người biết đọc số liệu." Lần này, số liệu đọc ra một căng thẳng mang tầm châu lục.

Một giải đấu và những ông chủ không độc lập

EuroLeague vận hành theo mô hình liên doanh giữa các câu lạc bộ thành viên. Nhìn vào danh sách ấy, phần lớn những cái tên lớn không đứng độc lập. Real Madrid và Barcelona thuộc hệ thống bóng đá. Bayern Munich là một chi nhánh của tập đoàn thể thao khổng lồ. Fenerbahçe cũng vậy. Ngân sách bóng rổ của họ phụ thuộc vào quyết định phân bổ vốn của ban lãnh đạo bóng đá, một quyết định chưa từng được cam kết công khai. Đây là điểm mấu chốt mà Bertomeu nhấn mạnh: ông không chắc các ông lớn bóng đá có sẵn lòng rót thêm tiền cho chi nhánh bóng rổ hay không.

Đề xuất của NBA, theo những gì được tiết lộ, là một giải đấu mới mang thương hiệu NBA tại châu Âu. Các đội tham dự phải trả phí gia nhập một lần trong khoảng 500 triệu tới 1 tỷ USD. Một nguồn tin giấu tên cho biết đã có những đề nghị lên tới 1 tỷ USD được đặt lên bàn. Bertomeu đặt thẳng hai dữ kiện cạnh nhau: các câu lạc bộ hiện tại không đủ năng lực tài chính để theo đuổi, trong khi mức 1 tỷ USD nghe như thể tiền đã sẵn sàng. Giữa hai vế đó là một khoảng trống logic chưa ai lấp.

Ai thật sự đọc được bản đồ thị trường

Bertomeu vẽ ra một bản đồ mức độ sẵn sàng. Thổ Nhĩ Kỳ đứng ở nhóm cao nhất, nhờ Fenerbahçe, một thương hiệu thể thao đa môn có sức lan tỏa xuyên biên giới. Đức đang đi lên, với Bayern Munich làm đầu tàu. Pháp có truyền thống nhưng chưa từng gặt hái thành công cấp câu lạc bộ đáng kể, dù đã có tiến bộ trong thời gian gần đây. Ý đang mất dần trọng lượng vốn có của mình trên bản đồ bóng rổ lục địa.

Hai thị trường tối nghĩa nhất là Vương quốc Anh và Bắc Âu. Anh là thị trường bão hòa về giải trí, nơi bóng rổ phải cạnh tranh để giành thị phần chú ý chứ không chỉ giành chiến thắng trên sân. Bertomeu thừa nhận một điều phản trực giác: việc không có đối thủ nội địa càng khiến việc phát triển khó hơn, bởi bóng rổ không có một đối trọng để định vị chính mình. Ông từng chứng kiến nỗ lực dựng một đội bóng tại London thất bại, và gọi đó là một phần do kém may mắn. Các nước Bắc Âu thì vẫn im lặng, chưa có bước tiến nào đáng kể.

Điểm sáng nhất trong lập luận của ông là giả thuyết thương hiệu mạnh. Bóng rổ phát triển nhanh hơn khi một thương hiệu thể thao đa môn đã có chỗ đứng xã hội đứng ra gánh vác nó. Fenerbahçe và Bayern Munich là hai mẫu hình. Đây là lời gợi ý chiến lược rõ ràng cho NBA: tìm một thương hiệu bản địa đủ mạnh để ký gửi môn bóng rổ, thay vì dựng câu lạc bộ từ số không ở một thành phố chưa có nền tảng.

Ảo giác đến từ những đề nghị tỷ đô

"Có đề nghị lên tới 1 tỷ USD đang nằm trên bàn" là dữ kiện làm nên sức nóng của câu chuyện, và cũng là dữ kiện yếu nhất. Nguồn tin là giấu tên. Không có xác nhận độc lập. "Dữ liệu không cứu được trận đấu, nhưng dữ liệu dạy tôi cách nhìn trận đấu." Ở đây, dữ liệu chưa đủ để tôi tin.

Nếu hai dữ kiện cùng đúng, tức là các câu lạc bộ không đủ tiền mà đã có đề nghị 1 tỷ USD, thì đối tác thật sự của NBA không phải là các câu lạc bộ truyền thống. Đó là các quỹ đầu tư tư nhân và tổ chức tài chính. Điều này thay đổi bản chất cuộc chơi: câu lạc bộ từ một thiết chế cộng đồng trở thành một tài sản tài chính. Bertomeu, người đã đứng đầu EuroLeague hai thập kỷ, có động cơ để bảo vệ vị thế của giải đấu cũ. Nhưng ngay cả khi trừ đi động cơ đó, câu hỏi về năng lực tài chính của các câu lạc bộ vẫn đứng vững.

Thêm một tầng rủi ro nữa: lợi nhuận được kỳ vọng ở rất dài hạn. Chính Bertomeu thừa nhận ngành thể thao thay đổi nhanh và dự báo dài hạn chứa đựng độ bất định lớn. Một mức phí gia nhập 1 tỷ USD đòi hỏi một chân trời hoàn vốn mà chính người trong ngành không dám cam kết.

Điều dữ liệu chưa thể nói

Tôi không có đủ dữ kiện để khẳng định đề nghị 1 tỷ USD là thật hay chỉ là một đòn đàm phán. Cũng không có cơ sở để nói mô hình của NBA sẽ thất bại ở châu Âu. Điều tôi có thể nói chắc là cấu trúc hiện tại của bóng rổ châu Âu, nơi câu lạc bộ gắn chặt với bóng đá, không được thiết kế cho mức định giá này. Bất kỳ cuộc thay máu chủ sở hữu nào cũng sẽ kéo theo phản ứng từ các liên đoàn quốc gia và từ giới bóng đá, những bên không muốn thấy chi nhánh bóng rổ của mình bị bán cho vốn ngoài.

"Đường chạy dài nhất bắt đầu từ một cú sút hỏng." Cuộc đàm phán giữa NBA và châu Âu mới chỉ ở hiệp đầu. Mức phí 500 triệu tới 1 tỷ USD không phải là đích đến, mà là điểm khởi hành của một chuỗi mặc cả về việc ai thật sự làm chủ môn bóng rổ lục địa già.

Hướng nhìn phía trước

Quá trình phát triển thị trường bóng rổ châu Âu sẽ không được quyết định bởi mức phí gia nhập, mà bởi việc NBA chọn đối tác nào để trao quyền đại diện. Nếu họ chọn đúng một thương hiệu đa môn đủ mạnh ở Anh hoặc Bắc Âu, như Fenerbahçe ở Thổ Nhĩ Kỳ hay Bayern ở Đức, thì bài toán 1 tỷ USD có thể trở thành cái cớ để tái cấu trúc thay vì một rào cản. Tôi sẽ theo dõi ba tín hiệu trong sáu tháng tới: cấu trúc phí cuối cùng, danh tính các chủ sở hữu mới, và bên nào đứng ra gánh vác bóng rổ tại những thị trường chưa được chinh phục. Bóng rổ châu Âu đang ở giữa một thương vụ định hình lại chính nó, và lần này, người đọc được số liệu sẽ là người viết nên luật chơi.