Bốn tấm ảnh, năm phút, và bài toán trọng tài của Mourinho sau derby Madrid

Sau tiếng còi mãn cuộc, Jose Mourinho bước vào phòng họp báo với bốn tấm ảnh in khổ A4 kẹp dưới nách. Ông không chào, không ngồi xuống ghế, không mở đầu bằng bất kỳ câu xã giao nào. Ông giơ tấm đầu tiên lên ngang mặt, để hàng chục ống kính trong phòng chụp lại khung hình Cristian Romero của Atletico Madrid đang đặt trọn chân phải lên đùi Jude Bellingham.

"Chúng ta có thể bỏ qua buổi họp báo," Mourinho nói, "vì câu chuyện của trận đấu nằm ở ngay đây."

Hơn năm phút sau, khi ông hạ tấm ảnh cuối cùng xuống, gần như không một câu hỏi nào của phóng viên được trả lời trọn vẹn. Đó là một thao tác quen thuộc: biến phòng họp báo thành phiên tòa, biến trọng tài thành bị cáo, và biến chính mình thành người công tố. Nhưng trong nghề của tôi, việc đầu tiên không bao giờ là tin vào lời khai, mà là đối chiếu hiện vật. Vậy nên tôi quay lại trận đấu, tua chậm từng pha bóng mà ông giơ lên.

Hai tình huống ông gọi là "hai chiếc thẻ đỏ rõ ràng" gồm pha giẫm của Romero lên Bellingham và pha vào bóng của Lee Kang-in với Federico Valverde. Cả hai đều diễn ra trước thời điểm hậu vệ Dean Huijsen của Real Madrid bị truất quyền thi đấu vì phạm lỗi với Giuliano Simeone trong vòng cấm. Theo cách kể của Mourinho, trật tự các sự kiện bị đảo ngược: lẽ ra Atletico mất người trước, rồi Real mới mất người sau.

"Tôi chỉ muốn dành cái ôm cho các cầu thủ của mình, những người đã cống hiến tất cả. Họ đã chơi một hiệp một đầy đẳng cấp và bản lĩnh. Và lẽ ra chúng tôi hoàn toàn có thể giành chiến thắng trong hiệp hai," ông nói thêm.

Rồi đến đoạn cuối, đoạn ít được nhắc lại nhất nhưng đáng chép vào sổ tay nhất: "Về việc ai nên cảm thấy vui... tất nhiên là người hâm mộ Atletico vì họ đã giành được điểm số, nhưng người thực sự nên vui mừng lại là Ủy ban Phân công trọng tài. Bởi vì mọi chuyện diễn ra rất kỳ lạ."

Đây là trận thua thứ hai của Mourinho kể từ khi ông trở lại dẫn dắt Real Madrid. Sau bảy vòng đấu tại Giải vô địch Tây Ban Nha, đội bóng của ông kém Barcelona sáu điểm. Sáu điểm ở vòng bảy chưa phải khoảng cách định mệnh. Nhưng nó đủ để mọi thứ khác bị đọc dưới ánh sáng của nó: mỗi đường chuyền hỏng được ghi nhớ, mỗi pha tranh chấp bị mổ xẻ, mỗi quyết định thay người bị đem ra cân.

Trận derby với Atletico Madrid chưa bao giờ chỉ là một trận đấu ba điểm. Nó là nơi uy tín của một huấn luyện viên được đo bằng thứ khó đo nhất: sự kiểm soát. Khi Mourinho trở lại Real Madrid, điều ông hứa không phải là những trận thắng đẹp, mà là sự trật tự. Và một trận derby thua vì thẻ đỏ là dấu hiệu cho thấy sự trật tự đó đang lung lay.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của Real Madrid mùa này, tôi thấy một mẫu hình lặp lại. Đội bóng của Mourinho kiểm soát bóng tốt trong hiệp một, tạo cơ hội từ hai biên, rồi hụt hơi trong hiệp hai khi đối thủ tăng nhịp. Trận derby không nằm ngoài mẫu hình đó. Chính Mourinho thừa nhận hiệp một của ông "đầy đẳng cấp và bản lĩnh", và đến hiệp hai thì thế trận đổi chiều.

Vấn đề nằm ở chỗ: khi một huấn luyện viên vừa thua trận derby, câu hỏi "trọng tài có sai không" thường được đặt lên trước câu hỏi "đội tôi đá thế nào". Mourinho hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Ông chọn thời điểm, chọn phương tiện, và chọn cả cách đứng. Một huấn luyện viên ngồi xuống, cúi đầu nói "trọng tài sai" sẽ bị coi là than vãn. Một huấn luyện viên đứng dậy, giơ ảnh, nâng giọng trong năm phút sẽ được đưa lên trang nhất.

Mourinho nổi tiếng với những cuộc chiến truyền thông. Ở Chelsea, ở Inter, ở Roma, ông đều từng biến phòng họp báo thành vũ khí. Nhưng có một khác biệt giữa những lần đó và lần này. Trước đây, ông chiến đấu khi đội bóng của ông đang ở đỉnh cao phong độ. Lần này, ông chiến đấu khi đội bóng của ông vừa thua trận derby và đang kém ngôi đầu sáu điểm.

Để trả lời nghi vấn, tôi dựng một bảng so sánh ba tình huống theo bốn tiêu chí: vị trí tiếp xúc, tốc độ vào bóng, thời điểm bóng rời chân đối phương, và hướng di chuyển của cầu thủ phạm lỗi. Đó là cách duy nhất để tách cảm xúc khỏi hiện vật.

Tình huống thứ nhất, Romero giẫm lên Bellingham. Điểm tiếp xúc nằm ở phần đùi và đầu gối, vùng dày gân và dây chằng, nơi một cú giẫm đủ lực có thể kết thúc mùa giải của một cầu thủ. Bóng ở cách đó khoảng hai mét, nghĩa là Romero không còn cơ hội chơi bóng. Trong sổ tay trọng tài, khi bóng đã rời khỏi tầm kiểm soát mà chân vẫn đi vào đối phương, đó là tình huống bắt buộc phải xem lại băng hình. Tình huống này có lợi cho Mourinho. Nó đứng vững.

Tình huống thứ hai, Lee Kang-in vào bóng với Valverde. Đây là pha nặng hơn về tốc độ, nhưng góc máy từ phía sau cho thấy cầu thủ Atletico vẫn còn cơ hội tiếp cận bóng, dù rất mỏng. Với dạng pha này, rất ít trọng tài rút thẻ đỏ trực tiếp, kể cả khi lực vào mạnh, bởi tiêu chí phân biệt nằm ở việc cầu thủ có còn khả năng chơi bóng hay không. Vì thế, khi Mourinho xếp hai tình huống này cùng một mức độ, ông đang làm một phép gộp không chính xác.

Tình huống thứ ba, Huijsen phạm lỗi với Giuliano Simeone trong vòng cấm. Đây là pha duy nhất trong ba pha dẫn đến thẻ đỏ, và nó kéo theo một quả phạt đền. Câu hỏi không phải là chiếc thẻ đỏ có đúng hay không, mà là vì sao hai pha trước đó không được xem xét với cùng mức độ nghiêm khắc.

Chiếc thẻ đỏ của Huijsen là một tình huống không thể tranh cãi về mặt luật. Phạm lỗi với cầu thủ đối phương trong vòng cấm, khi cầu thủ đó đang ở tư thế có thể dứt điểm, là tình huống bắt buộc phải rút thẻ đỏ theo điều luật về cơ hội ghi bàn rõ ràng. Không có góc máy nào bào chữa được cho Real Madrid ở pha bóng này. Và có lẽ chính vì biết điều đó, Mourinho mới phải dựng lên hai tình huống phía trước để tạo thế cân bằng.

Rồi tôi nghĩ ra điểm mấu chốt: một tình huống chỉ có thể được đối chiếu khi có cùng khung hình tham chiếu, và Mourinho đã chọn khung hình có lợi cho lập luận của mình. Ông không đưa ra bảng so sánh. Ông đưa ra bốn bức ảnh đứng đơn lẻ, không mốc thời gian, không góc máy, không tên trận. Đó là cách trình bày của một luật sư, không phải của một nhà phân tích.

Có một chi tiết tôi theo dõi kỹ hơn. Trong buổi họp báo, Mourinho nhắc đến "Ủy ban Phân công trọng tài" như thể đó là một thế lực đứng sau. Đây là câu chuyện quen thuộc ở nhiều giải đấu, nơi quyết định phân công trọng tài không được công khai đầy đủ, nơi các trận đấu lớn được giao cho một nhóm trọng tài hẹp. Ở Việt Nam, tôi từng theo dõi những tranh cãi tương tự ở V.League, nơi danh tính tổ trọng tài được công bố muộn, và những trận đấu có tính quyết định thường rơi vào tay những cái tên quen thuộc.

Mười hai báo cáo giám sát, mỗi bản mô tả một trận khác nhau, xếp chồng lên nhau thì vẫn kể chung một câu chuyện: khi quy trình phân công thiếu minh bạch, mọi sai sót đều có thể bị quy thành âm mưu, và mọi âm mưu đều có thể bị phủ nhận bằng cách viện dẫn sai sót.

Nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì tôi đã tự biến mình thành một phần của phiên tòa. Cần nói thẳng: Mourinho không hoàn toàn sai. Tình huống Romero là một pha bóng mà bất kỳ hệ thống VAR nào cũng nên xem lại. Nếu trọng tài thật sự bỏ qua nó, đó là sai sót nghiêm trọng, và một huấn luyện viên có quyền nêu ra sai sót đó.

Điểm yếu nằm ở chỗ khác: Mourinho gộp hai tình huống có mức độ khác nhau vào cùng một câu, rồi đẩy toàn bộ câu chuyện về phía "Ủy ban Phân công trọng tài". Ông không hỏi vì sao Real Madrid không ghi bàn. Ông không hỏi vì sao đội bóng của ông sụp đổ trong hiệp hai. Ông không nhắc đến việc đội đang kém Barcelona sáu điểm sau bảy vòng.

Đây là kỹ thuật che khuất quen thuộc: đặt một sai sót có thật lên đầu câu chuyện để những sai sót khác không còn chỗ đứng. Bốn tấm ảnh trở thành bốn tấm bình phong. Đằng sau chúng là một đội bóng đang tìm kiếm bản sắc, một hàng công còn phụ thuộc vào khoảnh khắc, và một huấn luyện viên vừa trở lại nơi mình từng được yêu mến nhất.

Cũng cần công bằng với cầu thủ. Họ chơi một hiệp một đúng như Mourinho mô tả. Nhưng bóng đá không tính điểm theo hiệp. Sáu điểm sau bảy vòng là con số biết nói, và con số đó không nằm trên tấm ảnh nào cả.

Điều tôi luôn kiểm tra ở những buổi họp báo kiểu này không phải là những gì được nói ra, mà là những gì bị bỏ lại ngoài cửa. Mourinho giơ ảnh về hai pha phạm lỗi của đối phương. Ông không giơ ảnh về pha bóng mà hàng công Real Madrid đứng cách khung thành Atletico ba mét mà không ai dứt điểm. Ông không giơ ảnh về phút thứ bảy mươi, khi tuyến giữa mất bóng ba lần liên tiếp.

Tôi không cần lời thú nhận của bất kỳ ai, vì băng hình tua chậm không bao giờ cần xin lỗi. Nếu có sai sót, nó sẽ lộ ra trong khung hình thứ năm mà Mourinho không giơ lên. Và nếu không có sai sót, thì năm phút giơ ảnh kia chỉ để lại một câu hỏi: khi một huấn luyện viên cầm ảnh trong tay, ông đang chỉ vào trọng tài, hay đang chỉ vào khoảng trống phía sau lưng mình?