Khi chiếc xe không đến: bóng chuyền nữ Việt Nam và ba ván đấu mất nhịp trước Indonesia

Ba mươi phút bị lấy đi

11 giờ đã qua, nhà thi đấu cách khách sạn ít nhất một giờ chạy xe, và đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam vẫn đứng chờ. Kế hoạch xuất phát là 10 giờ 10. Không có xe nào tới. Đến khi ban tổ chức Asiad 20 quyết định lùi giờ bóng lăn thêm 30 phút, thứ bị lấy đi không hẳn là thời gian. Thứ bị lấy đi là nhịp.

Trận đấu khép lại với tỷ số 0-3: 20-25, 21-25, 18-25. Tôi đã từng thấy một đội bóng chuyền nữ Việt Nam bước vào sân với ánh mắt còn đang ở ngoài đường. Lần này tôi thấy rõ đến thế cái ranh giới giữa đến muộn một chút và mất cả một hệ thống.

Tôi xem lại ba ván này hai lần, lần thứ ba thì tua chậm ở những pha đỡ bước một. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi qua nhiều mùa giải, có những dấu hiệu không nằm ở bảng điểm mà nằm ở bàn chân: bước đầu tiên chậm nửa nhịp, thân người ngả về sau, đường bóng đi lên thay vì đi tới. Khi bàn chân chậm nửa nhịp, người chuyền hai phải chạy thêm một bước. Khi người chuyền hai chạy thêm một bước, mọi thứ phía sau đều đã muộn.

Một suất 5-8 và một đối thủ không ở đỉnh cao

Nói lại cho rõ, để không ai đọc đoạn trên thành một lời bênh vực. Việt Nam vào nhánh phân hạng 5-8 sau khi thua Trung Quốc ở tứ kết. Indonesia vào cùng nhánh sau khi thua Thái Lan 0-3. Thắng trận này thì đi đá trận tranh hạng 5. Thua thì xuống nhánh 7-8, và trần của cả giải khép lại ở vị trí thứ bảy. Đó là toàn bộ phần thưởng và toàn bộ cái giá của trận đấu.

Phía hậu trường, sự cố di chuyển được ghi nhận cụ thể: trận này Việt Nam thi đấu ở nhà thi đấu khác so với các trận trước; quãng đường từ khách sạn tới nhà thi đấu dự kiến tối thiểu một giờ; sau 11 giờ vẫn chưa có xe tới đón; ban tổ chức quyết định lùi trận 30 phút. Huấn luyện viên Nguyễn Tuấn Kiệt và ban huấn luyện phải thay đổi kế hoạch khởi động, và theo ghi nhận, các vận động viên gặp vấn đề về tâm lý.

Có một chi tiết đáng dừng lại: nhà thi đấu khác với các trận trước. Với bóng chuyền, đổi nhà thi đấu không phải là đổi phông nền. Trần cao thấp khác nhau, ánh sáng đèn khác nhau, khoảng trống sau vạch biên khác nhau. Người đỡ bước một phải bắt bóng ngay từ điểm tiếp xúc phía sau vai đối phương, và trong một nhà thi đấu lạ, mắt cần khoảng một hiệp để hiệu chỉnh. Ba mươi phút lùi giờ có nghĩa là toàn bộ quỹ thời gian hiệu chỉnh đó bị nén lại.

Ở lần gặp gần nhất tại SEA V-Cup, Việt Nam được đánh giá mạnh hơn, dẫn trước hai ván, rồi thua ngược 2-3. Tôi nhắc lại chi tiết này không phải để làm nặng thêm, mà vì hai dữ kiện nằm cạnh nhau mới đọc ra được điều gì.

Sợi xích đứt ở mắt đầu tiên

Bóng chuyền là môn của chuỗi. Bốn khâu yếu được nêu trong trận này là đỡ bước một, chuyền hai, chắn bóng và tấn công. Bốn khâu đó không đứng cạnh nhau, chúng nối tiếp nhau.

Một đường đỡ bước một tốt đưa bóng về đúng vị trí người chuyền hai. Khi đó người chuyền hai mới có đủ thời gian và đủ tư thế để mở bóng giữa, kéo hàng chắn đối phương ra khỏi hành lang biên, và tạo ra một pha tấn công mà bên kia phải đoán. Một đường đỡ bước một kém đẩy người chuyền hai ra xa lưới. Bóng buộc phải đưa cao ra cánh. Hàng chắn bên kia chỉ cần đứng chờ. Trong bóng chuyền, người tấn công không quyết định được mình có bị chắn hay không. Người đỡ bước một quyết định điều đó, từ hai giây trước.

Nên khi bốn khâu cùng yếu, tôi đọc đó là một vấn đề hệ thống, và nó nằm ở mắt xích đầu tiên. Toàn bộ lối tấn công nhanh, đa dạng kiểu châu Á mà bóng chuyền nữ Việt Nam theo đuổi bao nhiêu năm nay đứng trên một giả định duy nhất: bóng phải về tay người chuyền hai đúng nhịp. Mất giả định đó, hệ thống không suy yếu, nó biến mất. Cái còn lại là những pha đánh bóng cao ra biên, dễ đoán, và rất dễ bị hóa giải.

Chắn bóng là khâu phụ thuộc, không phải khâu độc lập. Người chắn chỉ chắn tốt khi biết trước bóng sẽ đi đâu. Một đội đọc được hướng chuyền sẽ chắn tốt; một đội bị đọc sẽ chắn kém. Nên khi nghe nói chắn bóng yếu, tôi luôn đọc ngược về phía người chuyền hai và người đỡ bước một.

Indonesia đã hóa giải, không cần hoa mỹ. Ba ván, họ thắng 25-20, 25-21, 25-18, tổng điểm 75-59.

Tôi không có số liệu để nói chính xác điều gì xảy ra ở khâu giao bóng của Indonesia. Không có tỷ lệ giao bóng ăn điểm, không có tỷ lệ đỡ bước một hoàn hảo, không có tỷ lệ tấn công thành công, không có số lần chắn bóng thành công. Tất cả những gì tôi có là ba con số tổng của ba ván. Nên tôi phải nói rõ mức độ chắc chắn của mình: khả năng cao Indonesia tập trung gây sức ép bằng giao bóng lên tuyến đỡ bước một của Việt Nam, vì đó là cách phổ biến nhất để tấn công một đội có vấn đề ở bước một và ở khâu chuyền hai. Đây là suy luận, không phải dữ kiện. Độ tin cậy của tôi ở đây là mức trung bình.

Có một hình ảnh tôi giữ lại khi xem băng. Ở những pha mà tuyến đỡ bước một giữ được bóng, người chuyền hai của Việt Nam đứng gần giữa vòng tròn ba mét, hai tay giơ lên, và trong khoảnh khắc đó cả sân đều biết bóng sẽ đi đâu. Người đi rừng giữa những ngọn tháp, mang cả khu rừng vào thành trì — tôi vẫn hình dung người chuyền hai như vậy, như một người phải một mình dọn đường cho cả đội đi qua. Nhưng người đi rừng chỉ làm được điều đó khi bản đồ còn sáng. Khi bước một tắt đèn, người chuyền hai trở thành người chạy đuổi theo bóng.

Điểm số 18 ở ván ba là dữ kiện đáng lo nhất trong cả trận. Hai ván đầu Việt Nam giữ được mức 20 và 21, thua nhưng vẫn trong tầm một pha bóng. Ván ba tụt xuống dưới 20. Một đội có thể thua vì kỹ thuật ở hai ván đầu và thua vì niềm tin ở ván thứ ba. Tôi nói đáng lo chứ không nói chắc chắn, vì một ván không đủ để kết luận về tinh thần. Nhưng đường đi của điểm số, 20 rồi 21 rồi 18, không phải đường đi của một đội đang tiến bộ trong trận.

Đặt kết quả này vào bản đồ bóng chuyền nữ châu Á: Trung Quốc và Nhật Bản ở tầng tranh huy chương, Thái Lan ở tầng ngay dưới, còn Việt Nam cùng Indonesia nằm ở tầng giữa thấp. Trung Quốc đã loại Việt Nam ở tứ kết. Thái Lan đã loại Indonesia 0-3. Hai đội gặp nhau ở nhánh 5-8 nghĩa là cả hai đang ở đúng tầng của mình. Điều đáng nói là trong cái tầng đó, Việt Nam vẫn thường được xếp trên Indonesia. Trận thua này không đẩy Việt Nam ra khỏi tầng của mình, nhưng nó làm mờ đi khoảng cách mà chúng ta vẫn tin là có.

Về tương quan lực lượng, tôi không có dữ liệu để so sánh đội hình, chiều sâu băng ghế hay nguồn lực đào tạo trẻ của hai bên. Không có ai chơi ở nước ngoài được nêu tên, không có yếu tố nhập tịch nào được nhắc tới. Nên mọi so sánh kiểu Việt Nam mạnh hơn Indonesia trong trận này chỉ dựa trên một ký ức gần nhất ở SEA V-Cup, và ký ức thì không phải dữ liệu.

Đừng để ba mươi phút che mất hai lần thua

Đây là chỗ tôi phải tự kiểm tra mình, vì tôi biết mình dễ nghiêng về phía câu chuyện hậu trường.

Sự cố xe cộ là thật. Việc lùi giờ 30 phút là thật. Việc thay đổi kế hoạch khởi động là thật. Nhưng có ba điều cũng thật không kém. Indonesia cũng phải di chuyển. Indonesia cũng vừa thua Thái Lan 0-3 và bước vào trận này với tâm thế không tốt hơn. Và theo chính ghi nhận từ phía trận đấu, Indonesia đã không chơi quá xuất sắc.

Ba dữ kiện đó đặt cạnh nhau tạo ra một kết luận khó chịu hơn nhiều so với câu chuyện bị ban tổ chức làm lỡ nhịp. Một đội bóng có tham vọng huy chương châu lục không để 30 phút quyết định một trận 0-3. Ba mươi phút có thể giải thích ván đầu. Nó không giải thích được ván hai và ván ba.

Nếu nhìn rộng hơn một chút, có một mô thức đang thành hình. Ở lần gặp gần nhất tại SEA V-Cup, Việt Nam dẫn hai ván rồi thua ngược 2-3. Lần này, Việt Nam thua thẳng 0-3. Hai lần, cùng một đối thủ, cùng ở những thời điểm mà trận đấu cần một người đứng ra. Mô thức đó gợi ý một giới hạn nằm ở đâu đó không thuộc về kỹ thuật cơ bản. Tôi nói gợi ý, và tôi giữ độ tin cậy ở mức thấp, vì hai trận là một mẫu quá nhỏ để khẳng định.

Bản đồ tối không có đèn, nhưng người lính canh luôn thắp lửa. Vấn đề của Việt Nam ở trận này không nằm ở chỗ không có lửa. Nằm ở chỗ ngọn lửa được thắp lên muộn hơn đối thủ nửa nhịp, và ở đẳng cấp này, nửa nhịp là tất cả.

Còn một điều cần nói cho công bằng với chính dữ liệu. Câu bóng chuyền nữ Việt Nam chơi dưới sức một cách rất khó lý giải là một câu mô tả, không phải một kết luận kỹ thuật. Toàn bộ những gì chúng ta có một cách chắc chắn là: thua 0-3, ba ván với cách biệt 5, 4 và 7 điểm, và việc tụt xuống nhánh 7-8. Không có số liệu thống kê chính thức của FIVB hay của ban tổ chức Asiad. Một trận, một mẫu. Không ai nên dựng từ đây một câu chuyện về cả một mùa giải. Nhìn vào chiến thắng thật dễ, hiểu được những đêm thức trắng mới cần một trường ca — nhưng cũng phải là một trường ca trung thực, không tô vẽ thêm đau thương cho một trận thua vốn đã đủ rõ.

Điều đáng nói tiếp

Việt Nam còn một trận ở nhánh 7-8. Trận đó bây giờ quan trọng hơn nhiều so với cái tên của nó, vì nó là cơ hội duy nhất còn lại để trả lời câu hỏi lớn nhất mà trận gặp Indonesia đặt ra: khi tuyến đỡ bước một bị đánh sập, đội bóng này có phương án thứ hai hay không.

Tôi sẽ xem trận tới theo cách khác. Không nhìn điểm số trước, mà nhìn ba giây trước khi bóng được chuyền đi: người chuyền hai đứng ở đâu, hàng chắn đối phương di chuyển thế nào, và bàn chân của người đỡ bước một có đặt đúng chỗ hay không. Đó là nơi trận đấu thật sự được viết.

Tuổi 55, tôi vẫn đi tìm những bản đồ chưa ai in. Bản đồ của bóng chuyền nữ Việt Nam ở nhánh 7-8 thì đã in rồi. Việc còn lại là in lại nó bằng một nét khác.